Wie bepaalt de betekenis van een bericht?

Beste wie dit leest,

Een tijdje geleden las ik op Facebook zo’n ‘tegeltjes-spreuk: “Ik ben verantwoordelijk voor wat ik zeg, niet voor hoe jij het opvat!” Nou ben ik (nog) geen communicatie-professional, al wil ik volgend jaar wel een opleiding in die richting gaan doen. Maar toch vraag ik me al een tijdje serieus af of die kreet wel klopt. Want wie bepaalt nu wanneer een bericht goed is overgekomen, de zender of de ontvanger? Wàs het eigenlijk wel een bericht…?

Ooit moest ik in een multicultureel centrum in de wijk iets ophalen voor het vrijwilligerswerk van mijn vrouw. De beheerder stapte op mij af met een resoluut uitgestoken linkerhand. Als ik dat als klein jochie deed, kreeg ik altijd te horen: “andere hand!”, maar ik was niet uit het veld geslagen en schudde hem dus de hand, ook met links. De man was niet onvriendelijk, tikje afstandelijk misschien, maar verder niks aan de hand(!) Toch bleef het knagen: was die linkerhand een cultureel, politiek of religieus statement? Of had-ie gewoon pijn in zijn rechter? Ik vond het een beetje gênant om het hem te vragen. Mijn vrouw kende de man verder niet en ook Google  bracht geen uitkomst. Kennissen met veel multiculturele contacten ook niet. Ik ben er nooit achter gekomen: wilde hij een signaal afgeven of zocht ik naar een ‘bericht’ dat er eenvoudig niet was?

Ik heb ooit twee keer gesolliciteerd naar een promotie. Na twee afwijzingen wist ik: dit werd ‘m niet. Had ik best wel even last van, trouwens. Tijdens een beoordelingsgesprek zei ik tegen mijn leidinggevende dat, mocht de vacature nog een derde maal langsfietsen, ik er niet meer op zou reageren. Ik had geen zin nogmaals mijn neus te stoten. Kort daarop kwam de vacature inderdaad opnieuw voorbij, maar ik hield woord. Géén sollicitatie. Een maand of twee daarna werd ik bij mijn leidinggevende geroepen: ze hadden tòch nog even aan mij gedacht, maar nee, ik was het wederom niet geworden… Solliciteer je heel nadrukkelijk, omkleed met redenen, niet, word je evengoed afgewezen! Ook hier kreeg ik nooit helder of het nou gewoon onnadenkendheid was, òf een doelbewuste poging mij te beschadigen. Hoe dan ook, ik bleef beleefd. De vloeken en bloedige moordgedachten kwamen pas na het verlaten van zijn kantoor.

Zonder de recente Zwarte Pieten discussie opnieuw aan te zwengelen, ook dat is een goed voorbeeld. Miljoenen Nederlanders zien in Zwarte Piet een vrolijke kindervriend en associëren hem absoluut niet met racisme, discriminatie of slavernij. Maar wat nou, als een aantal mensen het tòch zo opvat? Waar zit dan de ruis? Vergelijkbaar: ooit, na een repetitie-avond van mijn vorige toneelvereniging ging ik naar huis met de woorden “dat ik het vrouwtje weer eens ging opzoeken.” Meteen werd ik ter verantwoording geroepen door één van mijn tegenspeelsters. Zulk denigrerend taalgebruik! Mijn verweer, dat het verkleinwoord vooral liefkozend en allesbehalve kleinerend was bedoeld werd achteloos terzijde geschoven. Mijn houding was vrouwonvriendelijk en seksistisch, of ik het nou zo bedoelde of niet… Sinds dat moment meldde ik meestal maar gewoon dat ik naar huis ging, of, als ik me overmoedig voelde, dat ik mijn schoenen ging thuisbrengen. Maar wie bepaalt nu de inhoud van de boodschap in zo’n geval: de zender of de ontvanger?

Hier blijkt hoe belangrijk het is dat zowel zender als ontvanger goed opletten of ze de één begrijpt wat de ander bedoelt. Best lastig als non-verbale communicatie ontbreekt (telefoon, email), toch ongeveer driekwart van je totale communicatie. Van mijn loopbaancoach kreeg ik de tip het gewoon maar te vragen. “Bedoel je daarmee, dat….?” Simpel doch doeltreffend en daarom briljant in zijn eenvoud! Kleine voorwaarde: de ontvanger moet wel open staan voor de boodschap, anders kun je lullen als Brugman, maar je houdt, denk ik, een conflict.

Een laatste voorbeeld van hoe je, zonder een woord te zeggen, héél duidelijk kunt zijn. Als ik door de straat liep passeerde ik soms een groep jongeren en steevast belandde er een klodder spuug op enkele centimeters voor mijn schoenen op straat. Minachting? Uitdaging? Precies wist ik het niet, maar het leek me geen blijk van sympathie of waardering. Ik besloot niet te reageren. Keek niet op of om, liep gewoon door. Dat heeft een week of wat geduurd, daarna was het gekwat over. Kennelijk had ik mijn punt gemaakt: ik zou me niet laten provoceren, dus de lol was er blijkbaar vanaf…

Advertenties

Een gedachte over “Wie bepaalt de betekenis van een bericht?

  1. Pingback: Slachtofferrol | Evert's blognote

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s